(صوم يا روزه ) در لغت به معناى امساك ، خوددارى و ترك است ؛ بنابراين هر كس از چيزى امساك و خوددارى ورزد، از آن چيز روزه گرفته است .(1) چنان كه قرآن كريم ازقول حضرت مريم (س ) نقل مى كند كه فرمود: (اِنّى نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ اُكَلِّمَ الْيَوْمَ اِنْسِيّاً)(2) همانا من براى خداوند رحمان ، روزه نذر كرده ام و امروز باهيچ بشرى سخن نمى گويم . در شرع نيز منظور از روزه آن است كه براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب ازچيزهايى كه روزه را باطل مى كند، خوددارى نمايد.(قبل از م 1550) در اين بخش از كتاب به بيان احكام روزه خواهيم پرداخت . مقدمه روزه يكى از اركان پنجگانه اسلام است و در رديف واجباتى ازقبيل نماز، زكات ، حج و مانند آن قرار دارد. روزه ماه رمضان بر همه مسلمانان واجب شده است . ازجمله هدف هاى روزه ، دستيابى به تقوا، پالايش روح و تصفيه اخلاق از عادت هاى زشت وصفات ناپسند و سلامتى و تندرستى جسم است . رسول خدا(ص ) روزه را ميهمانى خدا خوانده است كه مهماندار آن خداوند و ميهمانش مؤ منان وبندگان اويند.(3) در اين ميهمانى ، مؤ منان بايد از خوردنى ها، نوشيدنى ها و جهات ديگرى كه شهوت هاى انسانى اقتضا مى كند، اجتناب نمايند. روزه عبادتى است ميان بنده و آفريدگارش كه جز او كسى برآن آگاه نيست . از اين رو، پاداشآن را تنها خداوند عنايت مى كند.(4) چنان كه رسول خدا(ص ) فرمود: (قالَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: اَلصَّوْمُ لى وَ اَنَا اُجْزى بِهِ)(5) خداوند بزرگ مى فرمايد: روزه از آنِ من است و من به آن جزا مى دهم . و نيز فرمود: (... اَلصَّوْم ، يُميتُ مُرادَ النَّفْسِ وَ شَهْوَةَ الطَّبْعِ الْحَيْوانِىِّ، وَ فيهِ صَفاءُالْقَلْبِ وَ طَهارةُ الْجَوارحِ وَ عَمارَةُالظّاهِرِ وَالْبطِنِ وَالشُّكْرُ عَلَى النِّعَمِ وَالاِْحْسانُ عَلَى الْفُقَراءِ...)(6) روزه ، مراد نفس و شهوت سرشت حيوانى را مى ميراند و در آن صفاىدل ، پاكى اندام و آبادى ظاهر و باطن ، شكر نعمت ها و نيكى به فقرا [نهفته ] است . و نيز فرمود: (اَلصِّيامُ جُنَّةُالْعَبْدِ الْمُؤْمِنِ يَوْمَ الْقِيامَةِ كَما يَقى اَحَدَكُمْ سِلاحُهُ فِى الدُّنْيا)(7) روزه ، سپر بنده مؤمن در روز قيامت است ، همان طور كه اسلحه شما در دنيا شما را حفظ مى كند. اقسام روزه الف- واجب برخى از روزه هاى واجب عبارتند از: روزه ماه رمضان ، روزه كفّاره و روزه نذر، عهد و قَسَم . ب- حرام بعضى از روزه هاى حرام عبارتند از: روزه عيد فطر و قربان ، روزه روزى كه انسان نمى داندآخر شعبان است يا اوّل ماه رمضان ، در صورتى كه به نيّت اول رمضان روزه بگيرد، روزه مستحبى زن در صورت از بين رفتن حق شوهر، روزه مستحبى فرزند در صورت اذيّت پدر و مادر يا جَد و روزه كسى كه روزه برايش ضرر دارد.(تحريرالوسيله ، ج 1، ص 300 و توضيح المسائل ، م 1739 1744) ج- مكروه روزه مكروه مانند روزه روز عاشورا و روزه روزى كه انسان شك دارد عرفه است يا عيد قربان .(م 1747) د- مستحب روزه مستحبّى عبارت از روزه تمام روزهاى سال غير از روزه هاى حرام و مكروه است . بعضى ازروزه هاى مستحب كه بيشتر مورد تاءكيد و سفارش است عبارتند از: 1- روزه پنج شنبه اوّل و آخر هر ماه ، 2- سيزدهم ، چهاردهم و پانزدهم هر ماه ، 3- تمام ماه رجب و شعبان ، 4- عيد نوروز، 5- روز اول تا روز نهم ذى حجّه (روز عرفه )، 6- عيد غدير (18 ذى حجه )، 7- اول و سوّم محرّم ، 8- ميلاد مسعود پيغمبر اكرم (ص ) (17 ربيع الاوّل )، 9- مبعث حضرت رسول (ص ) (27 رجب ). (م 1748) واجبات روزه واجبات روزه عبارت است از: نيّت و خوددارى از انجام مبطلات . احكام نيت نيّت ، پايه و اساس عمل و آن انگيزه اى است كه انسان را به سوىعمل فرامى خواند و روح عبادت اعم از نماز، روزه ، حج و ديگراعمال عبادى به آن بستگى دارد. نيّت در باب روزه همان طور كه گذشت عبارت است ازخوددارى از مبطلات روزه براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب . برخى از احكام نيّت روزه به قرار زير است : الف- كيفيّت نيّت لازم نيست انسان ، نيّت روزه را از قلب خود بگذراند، يا مثلاً بگويد: (فردا را روزه مى گيرم)، بلكه همين قدر كه براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب كارى كه روزه راباطل مى كند انجام ندهد كافى است و براى آن كه يقين كند تمام اين مدّت را روزه بوده ، بايدمقدارى پيش از اذان صبح و مقدارى هم بعد از مغرب از انجام كارى كه روزه راباطل مى كند خوددارى نمايد. (م 1550) ب- تعيين روزه اگر كسى بخواهد غير روزه رمضان روزه ديگرى بگيرد بايد آن را معيّن نمايد؛ مثلاً نيت كند كهروزه قضا يا روزه نذر مى گيرم . ولى در ماه رمضان لازم نيست نيّت كند كه روزه ماه رمضان مى گيرم ، بلكه اگر نداند ماه رمضان است يا فراموش نمايد و روزه ديگرى را نيّت كند روزه رمضان حساب مى شود. (م 1555) ج- وقت نيّت انسان مى تواند در هرشب از ماه رمضان از اوّل شب تا اذان صبح براى روزه فرداى آن ، نيّتكند و بهتر است كه شب اوّل ماه هم نيّت روزه همه ماه را بنمايد. (م 1551 1552) اگر غير از روزه ماه رمضان روزه معيّن ديگرى بر انسان واجب باشد مثلاً نذر كرده باشد كهروز معيّنى را روزه بگيرد، چنانچه عمداً تا اذان صبح ، نيّت نكند، روزه اش باطل است . (م 1564) اگر براى روزه واجب غير معيّنى ، مثل روزه كفّاره عمداً تا نزديك ظهر، نيّت نكنداشكال ندارد، بلكه اگر پيش از نيّت ، تصميم داشته باشد كه روزه نگيرد، يا ترديد داشته باشد كه بگيرد يا نه ، چنانچه كارى كه روزه راباطل مى كند انجام نداده باشد و پيش ‍ از ظهر، نيّت كند روزه او صحيح است . (م 1565) د- استمرار نيّت اگر در روزه واجب معيّنى مثل روزه رمضان از نيّت روزه گرفتن برگردد روزه اش باطل است ، ولى چنانچه نيت كند كه چيزى را كه روزه راباطل مى كند به جا آورد در صورتى كه آن را انجام ندهد روزه اش باطل نمى شود. (م 1570) مبطلات روزه منظور از مبطلات روزه چيزهايى است كه روزه دار بايد از آن اجتناب كند و اگر يكى از آن ها راانجام دهد روزه اش باطل مى شود. مبطلات روزه عبارتند از: 1- خوردن و آشاميدن 2- جماع 3- استمنا 4- دروغ بستن به خدا، پيغمبر و جانشينان پيغمبر 5- رساندن غبار غليظ به حلق 6- فرو بردن تمام سر در آب 7- باقى ماندن بر جنابت و... تا اذان صبح 8- اماله كردن 9- قى كردن . (م 1572) اينك توضيح هر يك از موارد ياد شده : خوردن و آشاميدن 1- معيار در خوردن و آشاميدن ، صدق خوردن و آشاميدن است ، هر چند به طور متعارف نباشد، ازاين رو، اگر آب از راه بينى وارد معده شود اگرچه به طور غير متعارف است ، ولى آشاميدنصدق مى كند.(8) 2- اگر روزه دار عمداً چيزى بخورد يا بياشامد، روزه اوباطل مى شود. (م 1573) 3- موارد زير، حكم خوردن و آشاميدن را دارد و انجام عمدى آن روزه راباطل مى كند: الف- فرو بردن رطوبت مسواكى كه آن را از دهان بيرون آورده و دوباره به دهان برده است .(م 1573) ب- فرو بردن چيزى كه لاى دندان مانده است . (م 1577) ج- فرو بردن اخلاط سر و سينه كه به فضاى دهان رسيده باشد بنابر احتياط واجب ، ولى تا به فضاى دهان نرسيده ، اشكال ندارد. (م 1580) د- فرو بردن چيزى كه بر اثر آروغ زدن در دهان آمده . (م 1671) ه‍- استعمال آمپولى كه به جاى غذا به كار مى رود بنابر احتياط واجب ، ولى تزريق آمپولى كهعضو را بى حس مى كند، يا به جاى دوا استعمال مى شود،اشكال ندارد. (م 1576) جماع و استمنا جماع ، روزه را باطل مى كند، اگر چه فقط به مقدار ختنه گاه داخل شود و منى هم بيرون نيايد. (م 1584) استمنا 1- اگر روزه دار استمنا كند، روزه اش باطل مى شود. (م 1588) 2- هر گاه روزه دار بداند كه اگر در روز بخوابد محتلم مى شود، مى تواند در روز بخوابدو چنانچه بخوابد و محتلم هم بشود، روزه اش صحيح است . (م 1590) 3- روزه دارى كه محتلم شده ، مى تواند بول كند و استبرا نمايد، ولى اگر بداند منى در مجرامانده و به واسطه بول يا استبرا باقيمانده منى از مجرا بيرون مى آيد، دو صورت دارد: الف- پيش از غسل : اگر بداند در صورتى كه پيش ازغسل ، بول نكند بعد از غسل ، منى از او بيرون مى آيد، بنابر احتياط واجب بايد پيش ازغسل ، بول كند. ب- پس از غسل : در صورتى كه غسل كرده باشد نمى تواند استبرا كند. (م 1592 1593) دروغ بستن به خدا و پيغمبر دروغ بستن به خدا، پيغمبر و جانشينان آن حضرت اعم از اين كه به گفتن ، نوشتن ، اشاره كردن و مانند اين ها باشد چهار صورت دارد: 1- چنانچه عمداً نسبت دهد، روزه اش باطل است ، گرچه فوراً بگويد دروغ گفتم يا توبه كند.(م 1596) 2- دروغى را كه ديگرى ساخته به آنان نسبت دهد، روزه اش باطل مى شود، ولى اگر از قول كسى كه آن دروغ را ساخته نقل كند، [روزه اش ] اشكال ندارد. (م 1600) 3- چيزى را به اعتقاد راست بودن از قول خدا يا پيغمبرنقل كند و بعد بفهمد دروغ بوده ، روزه اش باطل نمى شود. (م 1598) 4- بداند دروغ بستن به خدا و پيغمبر روزه راباطل مى كند و چيزى را كه مى داند دروغ است به آنان نسبت دهد و بعداً بفهمد آنچه را كه گفته راست بوده ، روزه اش صحيح است . (م 1599) احتياط واجب آن است كه حضرت زهرا(س )، ساير پيغمبران و جانشينان آنان در اين حكم فرقى ندارند. (م 1596) رساندن غبار غليظ به حلق 1- رساندن غبار غليظ به حلق ، روزه را باطل مى كند، چه غبار چيزى باشد كه خوردن آن حلال است مثل آرد، يا غبار چيزى باشد كه خوردن آن حرام است . (م 1603) 2- اگر به واسطه باد، غبار غليظى پيدا شود و انسان با اين كه متوجّه است ، مواظبت نكند وبه حلق برسد، روزه اش باطل مى شود. (م 1604) 3- احتياط واجب آن است كه روزه دار دود سيگار، تنباكو و مانند اين ها را هم به حلق نرساند.ولى بخار غليظ، روزه را باطل نمى كند، مگر اين كه در دهان به صورت آب درآيد و فرو دهد.(م 1605) فرو بردن سر در آب فرو بردن سر در آب ، در چهار صورت ، روزه راباطل مى كند: 1- عمداً تمام سر را در آب فرو برد، گرچه باقىِ بدن ، بيرون باشد. (م 1608) 2- تمام سر زير آب برود، ولى مقدارى از موها بيرون بماند. (م 1611) 3- اگر عادتاً با افتادن در آب ، سرش زير آب مى رود، چنانچه با توجّه به اين مطلب خود رادر آب بيندازد و سرش زير آب برود. (م 1614) 4- براى نجات دادن كسى از غرق شدن ، سر را در آب فرو برد، گرچه نجات او واجب باشد.(م 1618) باقى ماندن بر جنابت تا اذان صبح كسى كه در ماه رمضان ، جنب مى شود، بايد قبل از اذان صبحغسل كند و اگر وظيفه اش تيمّم است ، (يعنى يا آب براىغسل كردن ندارد، يا آب برايش ضرر دارد و يا وقت براىغسل كردن تنگ است ) بايد تيمّم كند و با طهارت وارد صبح شود تا روزه اش صحيح باشد،ولى چنانچه تا اذان صبح از روى عمد غسل يا تيمّم نكند و بر همان حالت جنابت باقى بمانداحكام آن به قرار زير است : 1- اگر جنب ، عمداً تا اذان صبح غسل نكند، يا اگر وظيفه او تيمّم است عمداً تيمّم نكند، روزه اشباطل است . (م 1619) 2- چنانچه عمداً غسل نكند تا وقت تنگ شود، مى تواند با تيمّم ، روزه بگيرد و صحيح است . (م1621) 3- اگر شخص جنب در ماه رمضان ، غسل را فراموش كند دو صورت دارد: الف- بعد از يك روز يادش بيايد، بايد روزه آن روز را قضا كند. ب- اگر بعد از چند روز يادش بيايد بايد روزه هر چند روزى را كه يقين دارد جنب بوده قضانمايد مثلاً اگر نمى داند سه روز جنب بوده يا چهار روز، بايد روزه سه روز را قضا كند. (م1622) 4- احكام كسى كه در شب ماه رمضان ، جنب است چند صورت دارد: الف- مى داند كه اگر بخوابد تا صبح بيدار نمى شود، نبايد بخوابد و چنانچه بخوابد وتا صبح بيدار نشود، روزه اش باطل است و قضا و كفّاره بر او واجب مى شود. (م 1625) ب- مى داند يا احتمال مى دهد كه اگر بخوابد پيش از اذان صبح بيدار مى شود، چنانچهتصميم داشته باشد كه بعد از بيدار شدن غسل كند و با اين تصميم بخوابد و تا اذان خواببماند روزه اش صحيح است . (م 1627) ج- مى داند يا احتمال مى دهد كه اگر بخوابد پيش از اذان صبح بيدار مى شود، چنانچه غفلتداشته باشد كه بعد از بيدار شدن بايد غسل كند، در صورتى كه بخوابد و تا اذان صبحخواب بماند روزه اش صحيح است . (م 1628) د- مى داند يا احتمال مى دهد كه اگر بخوابد پيش از اذان صبح بيدار مى شود، چنانچه نخواهدبعد از بيدار شدن غسل كند، يا ترديد داشته باشد كهغسل كند يا نه ، در صورتى كه بخوابد و بيدار نشود، روزه اشباطل است . (م 1629) ه‍- اگر بخوابد و بيدار شود و بداند يا احتمال دهد كه اگر دوباره بخوابد پيش از اذان صبحبيدار مى شود و تصميم هم داشته باشد كه بعد از بيدار شدنغسل كند، چنانچه دوباره بخوابد و تا اذان بيدار نشود، بايد روزه آن روز را قضا كند و همچنيناست اگر از خواب دوم بيدار شود وبراى مرتبه سوّم بخوابد و كفاره بر او واجب نمى شود. (م1630) 5- خوابى را كه در آن محتلم شده نبايد خواب اول حساب كرد، بلكه اگر از آن خواب بيدارشود و دوباره بخوابد خواب اول حساب مى شود. (م 1631) 6- اگر روزدار در روز محتلم شود، واجب نيست فوراًغسل كند. (م 1632) 7- هرگاه در ماه رمضان بعد از اذان صبح بيدار شود و ببيند محتلم شده ، اگر چه بداند پيش ازاذان محتلم شده ، روزه او صحيح است . (م 1633) يك نكته : كسى كه مى خواهد قضاى روزه رمضان را بگيرد، هرگاه تا اذان صبح جنب بماند،اگر چه از روى عمد نباشد روزه او باطل است . (م 1634) اماله كردن و قى كردن اماله كردن با چيز روان اگر چه از روى ناچارى و براى معالجه باشد روزه راباطل مى كند، ولى استعمال شياف هايى كه براى معالجه استاشكال ندارد. (م 1645) قى كردن هرگاه روزه دار عمداً قى كند اگر چه به واسطه مرض و مانند آن ناچار باشد روزه اشباطل مى شود، ولى اگر سهواً يا بى اختيار قى كنداشكال ندارد. (م 1646) اگر روزه دار آروغ بزند، حكم آن چند صورت دارد: 1- يقين داشته باشد كه به واسطه آروغ زدن ، چيزى از گلو بيرون مى آيد، نبايد عمداً آروغبزند. 2- يقين نداشته باشد، اشكال ندارد. (م 1651) 3- آروغ بزند و بدون اختيار چيزى در گلو يا دهانش بيايد، بايد آن را بيرون بريزد و اگربى اختيار فرو رود، روزه اش صحيح است . (م 1652) مكروهات روزه بعضى از مكروهات روزه عبارتند از: 1- دوا ريختن به چشم ؛ 2- انجام هر كارى كه باعث ضعف مى شود، مثل خون گرفتن و حمّام رفتن ؛ 3- انفيه كشيدن در صورتى كه نداند به حلق مى رسد؛ 4- بوييدن گياهان معطر؛ 5- تر كردن لباسى كه در بدن است ؛ 6- كشيدن دندان و هر كارى كه به واسطه آن از دهان خون بيايد؛ 7- مضمضه زياد؛ 8- مسافرت براى فرار از روزه . (م 1657، 1690 و 1715) يك نكته مستحب است روزه دار نماز مغرب و عشا را پيش از افطار بخواند، ولى اگر كسى منتظر اوست ، ياميل زيادى به غذا دارد كه نمى تواند با حضور قلب نماز بخواند، بهتر استاول افطار كند. ولى به قدرى كه ممكن است نماز را در وقت فضيلت آن به جا آورد. (م 1750) قضا، كفّاره و زكات فطره در پاره اى از موارد تنها قضاى روزه بر انسان واجب مى شود و كفّاره دادن واجب نيست . در پارهاى ديگر از موارد علاوه بر قضاى روزه ، كفّاره دادن نيز واجب مى شود. موارد قضاى روزه 1 روزه دار در ماه رمضان عمداً قى كند. 2- در شب ماه رمضان ، جنب باشد و تا اذان صبح از خواب سوّم ، بيدار نشود. 3- نيّت روزه نكند، يا ريا كند و يا قصد كند كه روزه نباشد. 4- در ماه رمضان ، غسل جنابت را فراموش كند و باحال جنابت يك روز و يا چند روز روزه بگيرد. 5- بدون اين كه تحقيق كند صبح شده يا نه ، كارى كه روزه راباطل مى كند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است . 6- كسى بگويد صبح نشده و انسان به گفته او كارى كه روزه راباطل مى كند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است . 7- كسى بگويد صبح شده و انسان به گفته او يقين نكند، ياخيال كند شوخى مى كند و كارى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بودهاست . 8- به گفته شخص عادلى افطار كند، بعد معلوم شود مغرب نبوده است . 9- در هواى صاف به واسطه تاريكى يقين كند كه مغرب شده و افطار كند، بعد معلوم شود كهمغرب نبوده است ، ولى اگر در هواى ابرى به گمان مغرب بودن افطار كند، بعد معلوم شودكه مغرب نبوده ، قضا لازم نيست . 10- براى خنك شدن ، يا بى جهت مضمضه كند و بى اختيار آب فرو رود، ولى اگر فراموشكند روزه است و آب را فرو دهد، يا براى وضو مضمضه كند و بى اختيار فرو رود، قضا بر اولازم نيست . (م 1688) موارد قضا و كفّاره 1- اماله كردن عمدى به احتياط واجب ؛ 2- زير آب بردن سر به طور عمد به احتياط واجب ؛ 3- اگر غير از موارد ياد شده در بند (الف ) كار ديگرى كه روزه راباطل مى كند عمداً انجام دهد در صورتى كه مى دانسته آن كار روزه راباطل مى كند قضا و كفّاره بر او واجب مى شود. (م 1658) 4- اگر به واسطه ندانستن مساءله كارى انجام دهد كه روزه راباطل مى كند، چنانچه مى توانسته مساءله را ياد بگيرد، بنابر احتياط واجب ، كفّاره بر او ثابتمى شود. (م 1659) كفّاره روزه كسى كه كفّاره روزه رمضان بر او واجب است ، بايد يك بنده آزاد كند، يا دو ماه روزه بگيرد، ياشصت فقير را سير كند، يا به هر كدام يك مُد كه تقريباً ده سير است طعام (گندم ، جو، يا نان ومانند اين ها) بدهد و چنانچه اين ها برايش ممكن نباشد، هر چند مُد كه مى تواند به فقرا طعامبدهد و اگر نتواند طعام بدهد بايد استغفار كند، اگر چه مثلاً يك مرتبه بگويد (اَسْتَغْفِرُاللّ هَ) و احتياط واجب در فرض اخير آن است كه هر وقت بتواند، كفّاره را بدهد. (م 1660) احكام كفّاره روزه 1- احكام دو ماه كفّاره روزه رمضان به قرار زير است : الف- بايد سى و يك روز آن را پى در پى بگيرد و اگر بقيّه آن پى در پى نباشداشكال ندارد. ب- نبايد موقعى شروع كند كه در بين سى و يك روز، روزى باشد كه مانند عيد قربان ، روزهآن حرام است . ج- اگر در بين آن بدون عذر يك روز روزه نگيرد، يا وقتى شروع كند كه در بين آن به روزىبرسد كه روزه آن واجب است مثل روزى كه گرفتن روزه اش را نذر كرده ، بايد روزه ها را ازسر بگيرد. د- اگر در بين روزهايى كه بايد پى در پى باشد عذرى مانند حيض ، يا نفاس ، يا سفرى كهدر رفتن آن مجبور است ، براى او پيش ‍ آيد، بعداز برطرف شدن عذر واجب نيست روزه ها را ازسر بگيرد، بلكه بقيّه را بعد از برطرف شدن عذر به جا مى آورد. (م 1661 1664) 2- اگر روزه دار، آروغ بزند و چيزى در دهانش بيايد، چنانچه عمداً آن را فرو ببرد، روزه اشباطل است و بايد قضاى آن را بگيرد و كفّاره هم بر او واجب مى شود. (م 1671) 3- اگر روزه دار در ماه رمضان ، با زن خود كه روزه دار است جماع كند، چنانچه زن را مجبوركرده باشد، كفّاره روزه خودش و روزه زن را بايد بدهد و اگر زن به جماع راضى بوده ، برهر كدام يك كفّاره واجب مى شود. ولى اگر زن ، شوهر روزه دار خود را مجبور به جماع كند، واجبنيست كفّاره روزه شوهرش را بدهد. (م 1678 1679) 4- اگر روزه دار در يك روز ماه رمضان چند مرتبه جماع كند [در صورتى كه جماع او حرامنباشد] يك كفّاره بر او واجب است . (م 1667) 5- كسى كه به واسطه مسافرت يا بيمارى روزه نمى گيرد، نمى تواند زن روزه دار خود رامجبور به جماع كند، ولى اگر او را مجبور نمايد بنابر احتياط بايد كفّاره اش را بدهد.(1683) 6- انسان نبايد در به جا آوردن كفّاره كوتاهى كند، ولى لازم نيست فوراً آن را انجام دهد. (م1684) 7- اگر كفّاره بر انسان واجب شود و چند سال آن را به جا نياورد، چيزى بر آن اضافه نمىشود. (م 1685) كفّاره جمع در پاره اى از موارد (كفّاره جمع ) بر انسان واجب مى شود. منظور از (كفّاره جمع ) آن است كهانسان بايد يك بنده آزاد كند و دو ماه روزه بگيرد و شصت فقير را سير كند، يا به هر كدام آن هايك مُد گندم ، جو، يا نان و مانند اين ها بدهد و چنانچه هر سه برايش ممكن نباشد، هر كدام آن هاكه ممكن است بايد انجام دهد. (م 1665) موارد كفّاره جمع عبارتند از: 1- باطل كردن روزه به چيز حرام ، بنابر احتياط واجب ؛ چه آن چيز اصلاً حرام باشدمثل شراب و زنا، يا به جهتى حرام شده باشد. مثل نزديكى كردن باعيال خود در حال حيض . 2- نسبت دروغ دادن به خدا و پيغمبر(ص )بنابر احتياط واجب . (م 1665 1666) زكات فطره كسى كه موقع غروبِ شب عيد فطر بالغ ، عاقل و هشيار است و فقير و بنده كس ديگر نيست ،بايد براى خودش و كسانى كه نان خور او هستند، هر نفرى يك صاع (تقريباً سه كيلو) گندم ،جو، خرما، كشمش ، برنج ، يا ذرت و مانند اين ها به مستحق بدهد و اگرپول يكى از اين ها را هم بدهد كافى است . (م 1991) پرداخت زكات فطره يكى از شرايط قبولى روزه است .(9) برخى از احكام زكات فطره به قرار زير است : الف- زمان پرداخت كسى كه نماز عيد فطر مى خواند، به احتياط واجب پيش از نماز عيد زكات فطره را بدهدو كسىكه نماز عيد نمى خواند، مى تواند دادن فطره را تا ظهر تاءخير بيندازد. چنانچه كسى بهنيّت فطره مقدارى از مال خود را كنار بگذارد و تا ظهر روز عيد به مستحق ندهد، به احتياط واجبهر وقت آن را مى دهد، نيّت فطره نمايد. (م 2029 2030) كسى كه فطره را ندهد و كنار هم نگذارد، به احتياط واجب بعداً بدون نيّت ادا و قضا، فطره رابدهد. (م 2031) ب- نيّت و قصد قربت انسان بايد زكات فطره را به قصد قربت بدهد و موقعى كه آن را مى دهد، نيّت دادن فطرهنمايد. (م 2024) ج- مصرف زكات اگر زكات فطره را به يكى از هشت مصرفى كه براى زكاتمال است برساند،كافى است ، ولى احتياط مستحب آن است كه زكات فطره را فقط به فقراىشيعه بدهد. مستحب است در دادن زكات فطره ، خويشان فقير خود را بر ديگران مقدّم دارد و بعد همسايگانفقير را، بعد اهل علم فقير را، ولى اگر ديگران از جهتى برترى داشته باشند، مستحب است آنها را مقدّم بدارد. (م 2014، 2031 و 2021) د- فطره مهمان 1- اگر پيش از غروب شب عيد فطر با رضايت صاحب خانه وارد شده و نان خور او حساب مىشود، بر او واجب است . (م 1995) 2- اگر پيش از غروب شب عيد فطر بدون رضايت صاحب خانه وارد مى شود و مدّتى نزد او مىماند واجب است . (م 1996) 3- فطره مهمانى كه بعد از غروب شب عيد فطر وارد مى شود، بر صاحب خانه واجب نيست ،اگرچه پيش از غروب او را دعوت كرده باشد و در خانه او هم افطار كند. (م 1997) ه‍- احكام متفرّقه 1- اگر فطره انسان بر كسى واجب باشد و او فطره را ندهد، بر خود انسان واجب نمى شود. (م2006) 2- غير سيّد نمى تواند به سيّد، فطره بدهد، حتّى اگر سيدى نان خور او باشد، نمى تواندفطره او را به سيّد ديگر بدهد. (م 2009) 3- كسى كه فطره چند نفر را مى دهد، لازم نيست همه را از يك جنس بدهد و اگر مثلاً فطرهبعضى را گندم و فطره بعضى ديگر را جو بدهد كافى است . (م 2028) معاف شدگان منظور ما از (معاف شدگان از روزه ) كسانى هستند كه روزه بر آن ها واجب نيست و به خاطرعارض شدن پاره اى از عذرها از گرفتن روزه معاف هستند؛ اعم از اين كه براى هميشه نمىتوانند روزه بگيرند، مانند افراد كهنسالى كه به واسطه پيرى و عوارض ناشى از آن ، تاآخر عمر توانِ روزه گرفتن ندارند، يا اين كه به طور موقّت و مقطعى از گرفتن روزه معافباشند، مانند بيمارانى كه در ماه رمضان به واسطه بيمارى خود نمى توانند روزه بگيرند،ولى پس از بهبودى مى توانند روزه بگيرند. عذرهايى كه ممكن است موجب معاف شدن هميشگى يا موقّتى افراد مكلّف شوند، عبارتند از: پيرى، بيمارى ، حاملگى ، شير دادن و مسافرت . بنابراين افراد كهنسال كه توان روزه گرفتن را ندارند، بيماران ، زنان حامله ، زنان شيرده ومسافران با احكام ويژه اى كه هر كدام دارند از گرفتن روزه معاف خواهند بود كه در اين درسبه بيان برخى از احكام مربوط به آنان مى پردازيم . كهنسالان افراد كهنسالى كه به واسطه پيرى روزه نمى گيرند، دو صورت دارد: الف- اگر نمى توانند روزه بگيرند، روزه بر آن ها واجب نيست . ب- اگر روزه براى آنان مشقت دارد، باز هم روزه بر آنان واجب نيست ، ولى براى هر روز بايديك مُد طعام به فقير بدهند. در هر دو صورت اگر بعد از ماه رمضان بتوانند روزه بگيرند، بنابر احتياط واجب بايد قضاىروزه هايى را كه نگرفته اند به جا آورند. (م 1725 1726) بيماران چنانچه بيمارى و مرض موجب ضرر يا خوف ضرر باشد، عذر از روزه گرفتن محسوب مى شود.ولى بيمارى هاى جزئى كه موجب ضرر نگردد، يا خوف ضرر در آن نباشد باعث معاف شدن ازروزه نمى شود. بنابراين بيمارانى كه روزه گرفتن براى آن ها ضرر دارد، يا مى ترسندروزه براى آنان ضرر داشته باشد از روزه گرفتن معاف هستند، همچنين اگر روزه گرفتن موجببروز بيمارى يا تشديد آن در شخصى گردد، از روزه گرفتن معاف خواهد بود.(10) گفتنى است كه افراد پس از بهبودى كه روزه گرفتن بر آنان ضرر نداشته باشد بايدقضاى روزه هايى را كه نگرفته اند، به جا آورند. ولى اگر بيمارى تا رمضان سال بعد طول بكشد قضاى روزه هايى را كه نگرفته اند واجبنيست و بايد براى هر روز يك مُد طعام به فقير بدهند. (ر. ك : م 1702 1704) اگر انسان مرضى دارد كه زياد تشنه مى شود و نمى تواند تشنگى راتحمّل كند، يا براى او مشقّت دارد، روزه بر او واجب نيست ، ولى در صورت دوم بايد براى هرروز يك مُد طعام به فقير بدهد و احتياط واجب آن است كه بيشتر از مقدارى كه ناچار است آبنياشامد و چنانچه بعد بتواند روزه بگيرد، بنابر احتياط واجب بايد روزه هايى را كه نگرفتهقضا نمايد. (م 1727) زنان حامله زنى كه زاييدن او نزديك است و روزه براى حملش ضرر دارد روزه بر او واجب نيست و بايدبراى هر روز يك مُد طعام به فقير بدهد و نيز اگر روزه براى خودش ضرر دارد، روزه بر اوواجب نيست و بنابراحتياط واجب بايد براى هر روز يك مُد طعام به فقير بدهد و در هر صورتروزه هايى را كه نگرفته بايد قضا نمايد. (م 1728) زن شيرده زنى كه بچّه شير مى دهد و شير او كم است چه مادر بچه ، يا دايه او باشد، يا بى اجرت شيردهد، اگر روزه براى بچّه اى كه شير مى دهد ضرر دارد روزه بر او واجب نيست و بايد براى هرروز يك مد طعام به فقير بدهد و نيز اگر براى خودش ضرر دارد، روزه بر او واجب نيست وبنابر احتياط واجب بايد براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد. در هر دو صورت نيز روزه هايى را كه نگرفته بايد قضا نمايد، ولى اگر كسى پيدا شودكه بى اجرت ، بچّه را شير دهد، يا براى شير دادن بچّه از پدر يا مادر بچّه يا از كس ديگركه اجرت او را بدهد اجرت بگيرد، احتياط واجب آن است كه بچّه را به او بدهد و روزه بگيرد. (م1729) افراد مسافر افراد مسافر در صورتى از روزه گرفتن معاف هستند كه مسافرت كردنشغل آنان نباشد، سفر آن ها سفر معصيت نباشد و نيز قصد ماندن ده روز يا بيشتر را در محلّىكه به آن جا مسافرت كرده اند، نداشته باشند. (م 1714 و 1348) بديهى است اين گونه افراد در ايّام مسافرت خود از روزه گرفتن معاف و معذور هستند و بعدبايد قضاى روزه ها را بگيرند. چند نكته 1- انسان نمى تواند براى ضعف ، روزه را بخورد، ولى اگر ضعف او به قدرى است كه معمولاًنمى شود آن را تحمّل كرد، خوردن روزه اشكال ندارد. (م 1583) 2- كار كردن در ماه رمضان ، مجوّز روزه خوارى نيست ، شخص كارگر اگر مى تواند كار راترك كند بايد روزه بگيرد و اگر نمى تواند هر وقت به حَرَج افتاد مى تواند افطار نمايد،ولى تا در حرج واقع نشده ، نبايد روزه را باطل كند.(11) 3- مسافرت در ماه رمضان ، اشكال ندارد، ولى براى فرار از روزه مكروه است . براين اساس ،دانش آموزان و دانشجويانى كه امتحانات آن ها با ماه رمضان مصادف شود و نتوانند هم درسبخوانند و هم روزه بگيرند، مى توانند مسافرت كرده و در سفر افطار كنند و بعد از برگشتندر آن روز، لازم نيست از خوردن امساك كنند.(12) --- پاورقى --- 1- فقه الامام جعفر الصّادق 7، محمّدجواد مغنيه ، ج 2، ص 7، بيروت . 2- مريم (19)، آيه 26. 3- ر. ك : بحارالانوار، ج 96، ص 356. 4- ر. ك : شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 20، ص 296. 5- بحارالانوار، ج 96، ص 254. 6- همان . 7- بحارالانوار، ج 96، ص 250 251 . 8- تحريرالوسيله ، ج 1، ص 281. 9- عروة الوثقى ، ص 444. 10- ر. ك : استفتاءات ، ج 1، ص 316 317. 11- استفتاءات ، ج 1، ص 319.

مولودی از هلالی

مولودی

مداحی

 

یه شب تو کوچه دلم

وقتی به بن بست رسیدم

انگاری خواب بودم،ولی

دختری مهربون دیدم

شبا همش به یادشم

دلم می خواد بازم بیاد

توفکرشم،کنارشم

دوسش دارم خیلی زیاد

نشسته روبه روی من

چشاش قشنگ و با صفا

رقیه کرببلا

فدای اون نگاش بشم

که خوب و مهمان نوازه

حس می کنم برق چشاش

آدمو از پا می ندازه

رقیه جون غصه نخور

بیا بریم پیش بابا

گریه نکن،فدات بشم

منم یتیمم به خدا

                      سارا احمد پور(باران)